Het gaat de jongste tijd zo slecht met de beurs dat er sprake is van een echte vertrouwenscrisis. De belegger gaat wanhopig op zoek naar wat houvast. Hij klampt zich darbij vast aan elk concreet element - of het nu op waarheid berust of niet - dat hem in staat moet stellen zijn beleggingen beter te kiezen. Naast de gevestigde financiële theorie en de beleggingsstrategieën van de experts, kunnen ook de talrijke beursgezegdes een bron van inspiratie zijn.

Door de jaren heen zijn sommige van die gezegdes, hoewel ze altijd met een korreltje zout moeten worden genomen, echte klassiekers geworden, waaruit heel veel lessen te trekken vallen. We leggen hieronder drie van die klassieke beursgezegdes onder de loep.

Geruchten kopen en nieuws verkopen

Kwatongen beweren dat een beursbelegging eigenlijk het best te vergelijken valt met het laten lezen van de kaarten door een waarzegster. Bij het kopen van aandelen komt het er immers op aan zich een mening te vormen over hoe de toekomst eruit zal zien. Zal een onderneming het groeiritme van de voorgaande jaren kunnen aanhouden ? Bestaat de kans dat er een openbaar bod wordt uitgebracht op de aandelen ? Is ze met haar nieuwe technologie in staat om de concurrentie achter zich te houden ? Het zijn allemaal belangrijke vragen, maar voor de beleggers is het vaak gissen naar het antwoord erop. En daarbij spelen geruchten een heel belangrijke rol. Hoewel ze niets met feiten te maken hebben, gaat de beurs er heel vaak op af. Ze kunnen zorgen voor koersstijgingen - als men ervan uitgaat dat een bevestiging ervan een positieve impact zal hebben - en in het omgekeerde geval ook voor koersdalingen. Ongeacht het koerspeil van de betrokken aandelen kunnen die stijgingen en dalingen maanden aanhouden of slechts enkele minuten duren. Vaak volstaan een telefoongesprek met de directie of een officieel perscommuniqué om de geruchten de kop in te drukken - als de ontkenning krachtdadig is en voldoende geloofwaardig - of te bevestigen. In beide gevallen, zakt de koers omdat die op basis van het gerucht al rekening hield met wat nu officieel is. In dat geval zegt men wel eens dat de beleggers "het nieuws verkocht hebben". In geval van goed nieuws kan de koers op lange termijn echter nog voort stijgen. Dat is het geval als het potentieel van het bedrijf op basis van de nieuwe informatie opwaarts moet worden bijgesteld. Een voorbeeld : onlangs zorgde het gerucht over het overlijden van Giovanni Agnelli, de grote baas van Fiat, voor een opmerkelijke koersstijging van dat aandeel. Het is immers bekend dat Agnelli gekant is tegen de verkoop van de noodlijdende automobielactiviteit van de groep. Zijn overlijden zou de patstelling kunnen doorbreken. Ondertussen heeft "il dottore" officieel laten weten dat hij weliswaar nog in leven is, maar dat hij in de Verenigde Staten een behandeling moet krijgen. De koers van Fiat viel daarop enigszins terug, maar de analisten blijven de situatie nauwlettend in het oog houden.

Voor de particuliere belegger blijft het bijzonder moeilijk om zijn strategie louter op geruchten te baseren. Sommige geruchten blijven immers binnen het circuit van financiële analisten, marktzalen en goed ingevoerde journalisten. De geruchten die via de pers - die daar soms een speciale rubriek aan wijdt - wel doorsijpelen tot bij de particuliere belegger, zitten grotendeels al in de koersen verwerkt. Als u desondanks toch wilt speculeren op basis van geruchten - want het gaat in dit geval niet meer om beleggen - dan kunt u best eerst eens een kijkje nemen op de site www.hoaxbuster.com. Deze site - doder van geruchten - probeert op een rationele manier op basis van pure feiten aan de vele geruchten te ontkrachten die op internet en in discussieforums - spring heel voorzichtig om met de informatie daarvan - vaak een geschikte voedingsbodem vinden.

Kopen bij het kanonschot en verkopen bij de vioolmuziek

Hoewel we niet aanraden om te beleggen op basis van geruchten, betekent dit niet dat u moet wachten op de officiële mededelingen van de bedrijven om al een positie in te nemen. Het ordewoord voor een "goede" belegging is natuurlijk kopen bij een zo laag mogelijke koers (als er kanonschoten luiden, alles slecht gaat en de koers van het aandeel bijzonder laag staat) en verkopen bij een zo hoog mogelijke koers (als u vioolmuziek hoort klinken, als alles prima draait en het aandeel duur is). De beurs anticipeert immers meer op het nog te verwachten nieuws dan op het huidige nieuws. Dat is natuurlijk makkelijker gezegd dan gedaan, maar als u zich de nodige discipline weet op te leggen, zult u niet het gevaar lopen u te laten verleiden om te kopen bij de hoogste koers - als een onderneming goed nieuws aankondigt - of te verkopen bij de laagste koers - als het slecht nieuws al in de koers vervat zit.

We staan daar even bij stil aan de hand van een voorbeeld. In de staalsector lopen de beurskoersen altijd vooruit op de ommekeer van de conjunctuur. Hoe gebeurt dat ? De koersen van de staalaandelen stijgen een eerste keer als alle economische indicatoren negatief zijn en als er heel wat pessimisme heerst op het economische front. De beleggers profiteren van de lage koersen om te kopen. De koersen stijgen een tweede keer op het ogenblik dat de eerste tekenen van het herstel zich doen gevoelen. Op het ogenblik dat er weer sprake is van groei en als de waarnemers optimistisch zijn, verkopen de beleggers hun staalaandelen - die op het toppunt van de cyclus duur zijn - weer om zo vooruit te lopen op een nakende - binnen de tien à twaalf maanden - verslechtering van de economische toestand en van de resultaten. Deze strategie wordt ook wel eens aangeduid met de Engelse term "contrarian investment strategy". Ze is gebaseerd op de hypothese dat de markt overdreven zal reageren op de aankondiging van over het algemeen slecht nieuws, dat de koers zal doen kelderen. Waarom reageren de markten op een overdreven manier ? In de eerste plaats omdat beleggers slechts oog hebben voor sommige informaties en daardoor geen globaal zicht hebben op een welbepaalde problematiek. In de tweede plaats omdat ze niet genoeg afstand kunnen nemen ten aanzien van bepaalde gebeurtenissen. Veelal gebeurt de analyse van een situatie immers louter op basis van de op dat ogenblik heersende markttrend. Zo worden negatieve resultaten in een moeilijke markt strenger bestraft dan in een positief geöriënteerde markt. De manier waarop de beurs reageerde op de aanslagen van 11 september 2001 maakte dat nog maar eens duidelijk. De Europese aandelenindex Euro Stoxx 50 sloot op 11 september af op 3.178 punten en gleed de dagen nadien, als gevolg van de vrees voor nieuwe aanslagen en voor een zware recessie, weg tot 2.915 punten op 21 september, meteen het laagste niveau van het jaar. Op dat ogenblik begonnen de beleggers die oordeelden dat de koersen al voldoende rekening hielden met het slechte nieuws, opnieuw te kopen. En op 31 december 2001 stond de index opnieuw 27 % hoger. Het is uiteraard niet aangewezen om u op elk aandeel te storten waarvan de koers sterk aan het dalen is, temeer omdat een stevige koersdaling niet noodzakelijk inhoudt dat een aandeel goedkoop geworden is. Ook als de beleggers op een overdreven manier reageren kan een koersval terecht zijn omdat de fundamentele situatie aanzienlijk is verslechterd - verlies van een octrooi, gerechtelijke problemen, toename van de schulden…. Als een analyse dergelijke zaken bevestigt, wacht u beter op de aankondiging van de herstructureringsmaatregelen die het management in dergelijke omstandigheden hoe dan ook moet uitvoeren. U kunt er eventueel ook op vooruitlopen als het management erom bekend staat meestal krachtdadig te reageren. In ieder geval lijkt het aangewezen de wijze woorden voor ogen te houden die James de Rotschild ooit zou hebben uitgesproken : "Ik heb fortuin gemaakt door altijd iets te vroeg te verkopen."

De bomen groeien niet tot in de hemel

Sinds de val van de technologieaandelen lijkt de hele beleggerswereld dit gezegde te hebben herontdekt. We proberen even het economische mechanisme bloot te leggen dat erachter schuilt. Heel wat beleggers gaan op zoek naar de onderneming die gedurende een hele periode de markt zal beheersen, de concurrenten op afstand zal weten te houden en haar winsten regelmatig zal zien toenemen. In werkelijkheid is het erg moeilijk - sommigen zeggen zelfs onmogelijk - om dit soort onderneming, waarvan het beheer als voorbeeld zou gelden voor iedereen, te vinden. Lange tijd leek het Amerikaanse General Electric, onder leiding van de legendarische Jack Welch, die eer te kunnen opstrijken, maar sinds enkele maanden zetten de vragen die gerezen zijn rond het talent van zijn opvolger om op dezelfde weg voort te gaan, de koers van het aandeel onder druk. Zelfs de grootste ondernemingen, die volop in bloei lijken te zijn, kunnen op hun grondvesten daveren. Dat is de jongste tijd afdoende bewezen. We staan even stil bij twee mogelijke oorzaken daarvan.

· Eén van de belangrijke wetten van het ondernemingsleven is dat financieel succes de concurrentie stimuleert, en van de weeromstuit het risico doet toenemen dat de rendabiliteit zal afkalven als er geen herstelmaatregelen worden genomen. Zo werd in de autosector het marktsegment van de topklassewagens tot enkele jaren beheerst door gevestigde merken als BMW en Mercedes die elkaar weinig concurrentie aandeden. Sinds een jaar of zeven zorgt de vooruitgang inzake de assemblage er echter voor dat Reanult, Peugeot-Citroën en Volkswagen uitgegroeid zijn tot belangrijke concurrenten, zodat de marktleiders in de sector moesten reageren. De druk van de concurrentie was zelfs zo zwaar dat BMW het Engelse Rover overnam, maar dat bekwam de Duitse constructeur slecht, want hij moest korte tijd nadien Rover weer verkopen om er te veel verlies mee werd geleden.

· Ook technologische veranderingen kunnen industriële giganten dwingen om alle zeilen te moeten bijzetten. Tot in de jaren tachtig was IBM dank zij zijn netwerksystemen voor bedrijven in de informaticawereld de onaantastbare gele truidrager. Verblind door die leiderspositie verkeek IBM zich op de opkomst van de personal computers, die werd belichaamd door Microsoft en Intel. De resultaten van IBM vielen daarop stek terug tot op het ogenblik dat de ontwikkeling van internet en van netwerkactiviteiten in combinatie met een spectaculaire kostendaling het bedrijf weer op het juiste spoor brachten. Dat voorbeeld illustreert hoe moeilijk het voor een gevestigde waarde is om terug de pioniersmentaliteit te vinden die tot het oorspronkelijke succes leidde, temeer omdat de implementatie van vaak radicale maatregelen om de voorsprong op de nieuwe concurrente te behouden, heel dikwijls een erg complexe materie lijkt.

Conclusie

Beursgezegdes vatten eigenlijk op een heel beknopte manier vaak erg ingewikkelde belegginsstrategieën samen. Dat betekent echter allerminst dat u ze altijd letterlijk moet nemen. Bij beleggen is en blijft goed nadenken de eerste boodschap. We besluiten met een ander befaamd gezegde van de belegger Peter Lynch, waarover u tijdens uw vakantie wat kunt mediteren : "het is niet omdat een koers stijgt, dat u gelijk hebt en het is niet omdat een koers daalt dat u ongelijk hebt."