Vorige zomer belandde de Amerikaanse banksector in een crisis. Dat was te wijten aan de fameuze subprimes, leningen aan gezinnen met een laag inkomen. Als gevolg van de rentestijging konden tal van gezinnen hun subprimelening niet meer terugbetalen, geraakten de banken die ze toegekend hadden in de problemen en kwam er een kettingreactie op gang die de hele financiële sector aantastte. Volgens ons zullen er nog verschillende kwartalen overheen gaan voor we met zekerheid kunnen zeggen dat het ergste voorbij is.

Uitdeinende crisis
Een financiële instelling wordt verondersteld in alle omstandigheden voorzichtig te zijn, maar de crisis bewijst dat deze gouden regel vaak met de voeten getreden wordt. Een aantal banken nam ondoordachte risico’s of onderschatte gruwelijk het risiconiveau van de gebruikte financiële instrumenten. Op die manier deed de subprimecrisis de hele sector mettertijd in een diepe crisis belanden.
Tal van banken en bankverzekeraars zitten in nauwe schoentjes en moeten hun zwaar aangetaste financiële situatie dringend verstevigen of een strategiewijziging overwegen. Maar omdat sommige van hen niet graag in hun kaarten laten kijken, is het dikwijls moeilijk in te schatten in hoeverre ze echt te maken hebben met de subprimes en met de andere activa waarop de crisis in een kettingreactie vat kreeg. In die omstandigheden is de kans groot dat de crisis nog enkele maanden aanhoudt.

De slachtoffers
De zwaarste klappen vielen bij de Amerikaanse banken die deze risicokredieten toekenden, maar ook de groepen die het meest actief waren in het zakenbanksegment kregen het hard te verduren (UBS, CS Groupe, Deutsche Bank, Société Générale, Crédit Agricole). Maar uiteindelijk kreeg heel de sector een tik. Want de niet-terugbetaling van subprimes, de waardeverminderingen op activa als gevolg van de beurscrisis die ontstond, het failliet van Amerikaanse vastgoedkredietspecialisten of de verlaging van de rating van obligatieverzekeraars zorgden ervoor dat zowat alle financiële instellingen zware voorzieningen moesten boeken. En er is een sneeuwbaleffect ontstaan : sommige zakenbankactiviteiten vertragen of moeten gestaakt worden, de klanten verliezen hun vertrouwen, de inkomsten slinken en de winst smelt weg. Sommige banken, waaronder UBS, leden in het 4de kwartaal 2007 zo’n zwaar verlies dat de jaarresultaten in de rode zone terechtkwamen. En de kans is reëel dat ze daar nog niet direct uit weg geraken. Andere staan op de rand van het failliet (IKB, Northern Rock). Weer andere zoals BNP Paribas, Nordea, KBC, Dexia brengen het er beter af omdat ze zijn minder actief zijn in het zakenbanksegment en/of dankzij de diversificatie van hun activiteiten en/of een beter risicobeheer.

De sneeuwbal blijft rollen
· Voor het ogenblik kan de rentevoet van een lening in de VS nog altijd herzien worden. De wanbetalingen houden dus aan en zullen in de tweede helft van 2008 een piek bereiken. Dat de met schulden overladen gezinnen geen krediet meer krijgen is logisch, maar veiligheidshalve lenen de banken nu ook steeds minder aan verbruikers met weinig of geen schulden. En stilaan wordt de kraan nu ook voor bedrijven toegedraaid. De ideale voedingsbodem voor een recessie…
· Europa stevent niet af op een recessie, maar op een groeivertraging. En in sommige landen (Verenigd Koninkrijk, Ierland, Portugal, Spanje, Griekenland) dreigt een vastgoedbel en zijn de gezinnen met schulden overladen. Een te zwakke economische groei en/of het uiteenspatten van een zeepbel zou de wanbetalingen aanwakkeren en de banken tot hogere voorzieningen verplichten.
· Intussen zijn de centrale banken er nog niet in geslaagd om met hun tussenkomsten (injecties in het interbankensysteem, verlaging van de leidende rente) het vertrouwen te herstellen.

Het antwoord
· Reageren
Tal van instellingen moeten drastisch ingrijpen in hun zakenbankdivisie.
– Afslanken : de grote Amerikaanse zakenbanken, UBS en Deutsche Bank  (DB) hebben activa verkocht.
– Herstructureren : er worden banen geschrapt in de zakenbankpoot (300 bij DB in New York, 1500 bij UBS eind 2007, 3000 bij Bank of America) en het bespaarde geld wordt gepompt in winstgevender activiteiten : vermogensbeheer (UBS, CS Groupe), retailbank (DB) of gespecialiseerde diensten (SocGen, Crédit Agricole).
· Activisme
Investeringsfondsen die aandeelhouder zijn van de betrokken banken dringen aan op meer. Indien ze erin slagen om grote aandeelhouders achter zich te krijgen, zouden ze kunnen eisen dat de zakenbankactiviteiten stopgezet of (geheel of gedeeltelijk) verkocht worden (DB), dat de groep zich heroriënteert op de retailbank in het buitenland (HSBC) of op het vermogensbeheer (UBS). Initiatieven die de banken effectief ten goede zouden komen volgens ons.
· Herschikking van de directie ?
Als de situatie zo erg in de soep draait, moeten de bestuurders dan niet voor hun verantwoordelijkheid gesteld worden ? Zeker wel. Maar terwijl sommige Amerikaanse banken en UBS hun CEO aan de dijk gezet hebben, zijn er andere die hem ondanks de geleden verliezen op post lieten of zelfs een salarisverhoging gaven zoals Fortis, hoewel hij verantwoordelijk was voor de overname van een deel van ABN Amro op een ogenblik dat het verhoogde risico van de sector al merkbaar was.

Urgentiemaatregelen
Om te voldoen aan de solvabiliteitseisen die de sector opgelegd worden, moesten de banken soms maatregelen improviseren.
· Soevereine fondsen of Aziatische instellingen om een kapitaalinjectie vragen (voor ±32 miljard euro sinds juli 2007 : 8,4 miljard in UBS, 14 in Citigroup, 9,8 in Barclays, 1,8 in Fortis, 3,2 in Morgan Stanley, 3,8 in Merrill Lynch). Omdat het snel moest gaan, werden die operaties uitgevoerd tegen spotprijzen, ten nadele van de aandeelhouders die hun participatie zagen verwateren (winst en activa verdeeld over groter aantal aandelen).
· Voor iedereen toegankelijke kapitaalverhogingen doorvoeren (voor 9,4 miljard euro bij UBS, voor 5,5 miljard bij Société Générale, voor 12,5 à 15,5 bij RBS).
· Obligaties uitgeven om de financiën te spijzen zonder de winst per aandeel te verwateren (Société Générale leende 2,5 miljard euro, Citigroup 4,8, CS Groupe 3,05, Crédit Agricole 1,5 en BNP Paribas 6 miljard; Crédit Agricole en Santander bereiden een uitgifte voor). Ook hier moesten soms armzalige voorwaarden aanvaard worden. SocGen, CS Groupe, Crédit Agricole en Citigroup waren verplicht een hoge rentevoet te geven op slechts twee jaar; BNP Paribas, dat er iets beter voor staat, kon iets voordeliger lenen.
· Activa verkopen (Fortis verkocht 50 % van zijn vermogensbeheer aan de Chinese levensverzekeraar Ping An).
· Het dividend in cash verminderen (Amerikaanse banken) of vervangen door een dividend in aandelen (UBS).

Indien de situatie nog verergert zullen deze maatregelen mogelijk niet volstaan, vooral bij de grootste slachtoffers : UBS, CS Groupe, Fortis, RBS en de Amerikaanse banken.

Schrikbarende cijfers
· Begin april werd het totale bedrag aan voorzieningen en verliezen in de sector op 200 miljard euro geraamd en er is sprake van dat er (hoofdzakelijk in 2008) nog eens voor hetzelfde bedrag aan voorzieningen en verliezen zou moeten geboekt worden. Sommige banken hebben al gewaarschuwd dat de bedragen hoger zouden liggen dan in het 4de kwartaal 2007 (UBS, CS Groupe, Deutsche Bank). En indirect heeft de crisis ook de verzekeraars, de pensioenfondsen, de hedge funds en alle marktspelers meegesleurd.
· Rekening houdend met het domino-effect zou de totale kostprijs volgens het IMF kunnen oplopen tot 600 miljard euro; andere bronnen gewagen van 1000 miljard of meer. Hoeveel precies is niet te zeggen, maar één ding is zeker, dat is dat de cijfers op korte tijd de pan zijn uitgerezen.

Vooruitzichten aangetast
De crisis zal dit jaar in de financiële sector diepe sporen nalaten op de resultaten. Sommige instellingen zullen zelfs in de rode zone terecht te komen (bij UBS zullen de verliezen nog zwaarder zijn dan in 2007). En ook al hadden we dit scenario in januari al voorzien, we hebben onze ramingen nog verder teruggeschroefd.
In 2009 zullen de zakenbanken nog op halve kracht draaien en minder winst genereren dan in de glorieperiode (2003 tot half 2007), maar de situatie moet beginnen te verbeteren en de voorzieningen beginnen af te nemen. We verwachten dat de winst zal stijgen t.o.v. dit jaar en dat die hausse naarmate de banken de voorzieningen kunnen “terugnemen” tot een winstexplosie zal leiden, zeker in 2010. De activa die momenteel in waarde verminderd zijn, zullen dan immers opnieuw wat liquider worden.
Wat de dividenden betreft, laten we onze schatting voor 2008 voorlopig ongewijzigd. Voor 2009 verwachten we een lichte stijging.

Lessen en gevolgen
Om in de toekomst dergelijke ongelukken te vermijden evolueert de sector onvermijdelijk naar meer controle en naar een strengere regelgeving inzake risicobeheer. Dat is begrijpelijk. Maar in de financiële business was risico dikwijls de voorwaarde voor fenomenale winsten. In een beter gecontroleerde sector zou de winstgroei dus wel eens lager kunnen uitvallen.

Voor de belegger
· Als gevolg van de daling van de koersen bedraagt het gemiddelde dividendrendement nu à 6 % bruto (en zelfs 8 à 9 % voor de Britse banken).
· We hebben onze risicograad voor instellingen met zakenbankactiviteiten verhoogd (UBS, CS Groupe, Deutsche Bank en Société Générale). Voor KBC en Nordea verandert het risico niet.
· KBC en Commerzbank die hun koers minder zagen dalen, zijn correct gewaardeerd. UBS, waar de situatie zorgwekkend is, is duur. Globaal gezien blijft de sector echter goedkoop. BNP Paribas, Nordea, Dexia en HSBC staan bovenaan ons aankooplijstje.