Een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik biedt voordelen, maar er zijn ook nadelen aan verbonden.

Bij een dergelijke schenking geeft u eigenlijk de blote eigendom aan de begunstigde en behoudt u het vruchtgebruik. Als het om een gebouw gaat, hebt u het recht om erin te wonen of het te verhuren. Gaat het om geld of effecten, dan krijgt u er de intresten van. Dat lijkt aantrekkelijk, maar er zijn ook nadelen aan.

Schenking van geld of effecten
Het vruchtgebruik claimen van een roerend goed dat bij een handgift wordt geschonken, is moeilijk omdat de gift van hand tot hand moet gebeuren. Als u geld schenkt is het dus beter een schenking te doen met last. Die last bestaat erin dat de begunstigde een rente betaalt aan de schenker. Ook het beheer van een effectenportefeuille kan voor problemen zorgen, want in principe mag alleen de blote eigenaar effecten verkopen, maar hij mag dit in dit geval niet doen zonder het akkoord van de vruchtgebruiker. Bij een conflict kan dat tot een patstelling leiden. Een slecht beheerde portefeuille doet bovendien de inkomsten van de vruchtgebruiker dalen. Duidelijk de competenties laten aflijnen door een specialist is hier dus de boodschap.

Schenking van een gebouw
Bij de schenking van een gebouw kan het vruchtgebruik voor problemen zorgen rond het onderhoud. In principe moet de vruchtgebruiker enkel opdraaien voor de kleine onderhoudswerken, terwijl de blote eigenaar de grote herstellingswerken voor zijn rekening moet nemen. Maar het gebeurt niet zelden dat de al wat oudere vruchtgebruiker het kleine onderhoud wat verwaarloost, en dat dit tot conflicten leidt met de blote eigenaar. Maar ook als die laatste de grote onderhoudswerken niet uitvoert, dreigt een juridisch conflict. Het is ook de vruchtgebruiker die de onroerende voorheffing moet betalen.

Een gesplitste aankoop
Niet zelden kopen ouders een tweede verblijf of effecten en schenken ze er de blote eigendom van aan hun kinderen, terwijl ze zelf het vruchtgebruik behouden. Volgens de fiscus moeten deze goederen echter in de nalatenschap worden opgenomen, zodat de erfgenamen hierop het gewone tarief van successierechten betalen. Om dat te vermijden, volstaat het dat de ouders een schenking doen van geld (via een notariële akte of via een handgift) vooraleer de goederen te kopen, zodat de kinderen zelf in staat zijn de blote eigendom van het gebouw of van de effecten te verwerven.

Niet altijd interessant
Zowel bij een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik als bij een schenking van volle eigendom moeten registratierechten worden betaald op de totale waarde van de goederen. Maar als u het vruchtgebruik houdt, zijn er geen successierechten meer te betalen als het vruchtgebruik is afgelopen, hetzij als u overlijdt, hetzij op een datum die u hebt vastgelegd. Als u geen andere activa hebt dan een gebouw kan het voor uw erfgenamen duurder zijn als u het hen schenkt, dan als ze het erven bij uw overlijden. Dat komt door de volgende twee elementen :
– uw kinderen hebben recht op een vermindering op de successierechten, en dat voordeel hebben ze niet bij een schenking.
– de schenking brengt aanzienlijke notariskosten met zich.

Een cijfervoorbeeld
Robert heeft twee kinderen. Hij bezit een huis met een waarde van 200 000 euro en effecten ter waarde van 100 000 euro. Gezien zijn laag pensioen en omdat hij wat reserve wil overhouden voor zijn oude dag, is geld schenken uit den boze. Hij wil ook in zijn huis blijven wonen. Er zijn vier scenario’s mogelijk.
– 1. Als hij niets doet, erven zijn kinderen bij zijn overlijden 300 000 euro. Op dat bedrag zullen ze enkel de successierechten moeten betalen.
– 2. Als Robert zijn huis wegschenkt met voorbehoud van vruchtgebruik, moeten zijn kinderen op die schenking registratierechten betalen, evenals zo’n 1 400 euro notariskosten. Bij zijn overlijden moeten ze successierechten betalen op roerende goederen.
– 3. Als Robert zijn roerende goederen in blote eigendom wegschenkt, moeten zijn kinderen op de schenking registratierechten betalen, evenals zo’n 1 200 euro notariskosten. Bij zijn overlijden moeten ze successierechten betalen op het gebouw.
– 4. Als Robert alles wegschenkt met voorbehoud van vruchtgebruik, betalen zijn kinderen registratierechten op beide soorten goederen en twee keer notariskosten. Ze betalen bij zijn overlijden wel geen successierechten meer.

Te betalen successie- en/of registratierechten

	Brussel	Wallonië	Vlaanderen
Scenario 1	15 600	16 250	15 000
Scenario 2	14 500	9 900	15 650
Scenario 3	10 900	10 200	16 200
Scenario 4	16 600	11 600	16 850

Een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik is geen wondermiddel. Net als bij een gewone schenking moet elk geval afzonderlijk worden bekeken en moet rekening worden gehouden met de familiale toestand, de waarde van de betrokken bedragen en goederen en vooral met de plaats waar de schenker woont.